Trafiğiniz artmadığı hâlde sunucunuz her ay biraz daha zorlanıyorsa, yükü ziyaretçileriniz üretmiyor olabilir. Bu tür yükler analitik raporlarında görünmez; yalnızca sunucu grafiklerinde ve faturada görünür.
Kısa cevap: sunucu kaynağını en çok ne tüketir?
Gerçek ziyaretçi trafiğinin dışında sunucu kaynağını en çok tüketen altı kaynak vardır: bot ve tarayıcı trafiği, kontrolsüz zamanlanmış görevler, şişen log ve önbellek dosyaları, optimize edilmemiş veritabanı sorguları, arama ve filtre sayfaları, ve yedekleme işlemleri. Bunların ortak özelliği, hiçbirinin analitik araçlarında görünmemesidir — çünkü analitik yalnızca gerçek kullanıcıyı sayar, sunucu ise hepsine hizmet eder. Bu ikisi arasındaki uçurum, "trafiğim aynı ama sunucu yavaşladı" tablosunun temel açıklamasıdır.
6 gizli yük kaynağı
| Kaynak | Belirti | Nasıl doğrulanır? |
|---|---|---|
| Bot ve tarama trafiği | İstek sayısı yüksek, analitik sakin | Sunucu erişim kayıtlarında kullanıcı ajanı dağılımı |
| Zamanlanmış görevler | Belirli saatlerde ani yük | Cron kayıtları ve saat bazlı yük grafiği |
| Log ve önbellek şişmesi | Disk hızla doluyor, yazma yavaşlıyor | Dizin boyutlarını büyükten küçüğe listeleme |
| Yavaş veritabanı sorguları | Sayfa üretimi uzun, işlemci yüksek | Yavaş sorgu kaydı |
| Arama ve filtre sayfaları | Önbelleklenemeyen ağır istekler | En çok istenen dinamik adreslerin listesi |
| Yedekleme işlemleri | Gece veya belirli saatlerde tıkanma | Yedek zamanlaması ile yük grafiğinin karşılaştırılması |
Bu altısı arasında en çok sürpriz yapan üçüncüsüdür. Log dosyaları ve önbellek klasörleri, hiç bakılmadıkları için yıllarca büyür; disk dolduğunda ise sorun yavaşlama değil, aniden çalışmayı bırakan bir veritabanı olarak ortaya çıkar.
Bot trafiği nasıl ayrıştırılır?
Botların tamamı zararlı değildir; ayrım yapmadan engellemek arama motoru görünürlüğünüze zarar verir. Doğru yaklaşım üç kategoriye ayırmaktır:
- İstenen botlar. Arama motoru tarayıcıları ve içeriğinizi cevaplarda kullanan yapay zekâ tarayıcıları. Bunlar engellenmez; ancak tarama hızları gerekirse ayarlanabilir.
- Nötr botlar. İzleme servisleri, bağlantı kontrol araçları, ekran görüntüsü servisleri. Yük üretirler ama zararsızdırlar; gerekirse sınırlandırılır.
- İstenmeyen botlar. İçerik kazıma, fiyat izleme, açık tarama ve kimlik denemesi yapan otomatik trafik. Bunlar engellenmelidir.
Ayrımı yaparken kullanıcı ajanı bilgisine tek başına güvenmemek gerekir; istenmeyen botlar kendilerini meşru tarayıcı olarak tanıtabilir. Davranış deseni — aynı sayfayı çok kısa aralıklarla çağırmak, robots.txt'i yok saymak, tek IP'den çok yüksek istek üretmek — daha güvenilir bir ölçüttür. Bu filtrelemenin doğal yeri de bir uygulama katmanı güvenlik duvarıdır; WAF yazımızda bu tarafı ele aldık.
Hızlı kazanç veren 4 müdahale
- Önbelleklemeyi doğru kurun. En büyük ve en hızlı kazanç buradadır. Dinamik olarak üretilen ama sık değişmeyen sayfaların önbelleğe alınması, işlemci yükünü belirgin biçimde düşürür. Dikkat edilecek tek nokta, fiyat ve stok gibi verilerin önbellekten servis edilmemesidir.
- Log ve geçici dosyaları döndürün. Otomatik log döndürme kurun, eski yedekleri temizleyin, önbellek klasörlerine boyut sınırı koyun. Bu, disk kaynaklı ani kesintileri tamamen ortadan kaldırır.
- Zamanlanmış görevleri dağıtın. Tüm görevler gece yarısına ayarlanmışsa aynı anda çalışır ve sunucuyu birlikte zorlar. Farklı dakikalara yaymak, tek başına ölçülebilir bir rahatlama sağlar.
- Ağır sorguları bulun ve indeksleyin. Yavaş sorgu kaydını bir hafta açık bırakmak, genellikle yükün büyük kısmını üreten iki-üç sorguyu ortaya çıkarır. Çoğu durumda çözüm, eksik bir indeks eklemektir.
Bu dördü, donanım yükseltmeden önce denenmesi gereken adımlardır. Kapasite kararını verirken önce mevcut yükün ne kadarının gerçek ziyaretçiden geldiğini bilmek gerekir — ölçüm yöntemini kapasite testi yazımızda anlattık.
Netişlem uzman görüşü: paket yükseltmeden önce yükün kaynağına bakın
"Sunucumuz yetmiyor, üst pakete geçelim" talebiyle gelen işletmelerde önce yük analizi yapıyoruz. Vakaların önemli bir kısmında yükün belirgin bir bölümünün gerçek ziyaretçiden gelmediğini görüyoruz: kazıma trafiği, kontrolsüz cron işleri veya tek bir optimize edilmemiş sorgu. Bu durumda paket yükseltmek sorunu ötelemekten başka bir işe yaramıyor; aynı yük daha pahalı bir donanımda çalışmaya devam ediyor.
İkinci gözlemimiz, analitik ile sunucu grafiği arasındaki uçurumun hiç sorgulanmaması. Analitik araçları bot trafiğini büyük ölçüde saymaz; sunucu ise her isteğe hizmet eder. Bu iki kaynak arasındaki fark büyükse, bu tek başına güçlü bir sinyaldir ve incelenmeye değer.
Üçüncüsü, log yönetiminin en düşük emekle en yüksek kazancı vermesi. Disk dolmasından kaynaklanan kesintiler, önlenmesi en kolay kesinti türü. Otomatik döndürme ve bir doluluk uyarısı — izleme yazımızda ele aldığımız eşik — bu senaryonun tamamını kapatıyor.
İnceleme kontrol listesi
- Sunucu istek sayısı ile analitik oturum sayısı karşılaştırıldı.
- Erişim kayıtlarında en çok istek üreten kullanıcı ajanları listelendi.
- Tek IP'den gelen yüksek hacimli istekler tespit edildi.
- Zamanlanmış görevler listelendi; çalışma saatleri ve süreleri not edildi.
- Disk kullanımı dizin bazında incelendi (log, önbellek, yedek, yükleme klasörleri).
- Log döndürme kurulu ve çalışıyor.
- Yavaş sorgu kaydı en az bir hafta incelendi.
- Önbellek kuralları doğrulandı; fiyat/stok önbellekten gelmiyor.
- En çok istenen dinamik adresler tespit edildi.
- Yedekleme zamanlaması yoğun saatlerin dışına alındı.
Sık sorulan sorular
Tüm botları engellesem olmaz mı?
Olmaz. Arama motoru tarayıcılarını engellemek, sitenizin arama sonuçlarından kaybolması anlamına gelir. Yapay zekâ tarayıcıları için de benzer bir görünürlük kaybı söz konusudur. Doğru yaklaşım, ayrım yapmadan engellemek yerine istenmeyen otomatik trafiği davranışına göre sınırlandırmaktır.
Paylaşımlı hostingte bunları nasıl inceleyebilirim?
Panelde genellikle erişim kayıtları, disk kullanım detayı ve kaynak kullanım grafiği bulunur. Bu üçü, altı kaynaktan dördünü tespit etmeye yeter. Yavaş sorgu incelemesi için sağlayıcınızdan destek istemeniz gerekebilir.
Cron işleri gerçekten bu kadar yük üretir mi?
Üretebilir, özellikle hepsi aynı dakikaya ayarlanmışsa veya bir görev beklenenden uzun sürüp bir sonraki çalışmayla üst üste biniyorsa. Bu durumda aynı iş aynı anda birden fazla kez çalışır ve yük katlanır. Çalışma sürelerini kaydetmek bu sorunu hemen görünür kılar.
Disk doluysa neden site tamamen durur?
Veritabanı ve uygulama geçici dosya yazamaz hâle geldiği için işlemler başarısız olur. Site yavaşlamaz, doğrudan hata verir. Bu yüzden disk doluluğu, izlenmesi gereken metrikler arasında en yüksek önceliklilerden biridir.
Önbellekleme her sayfa için uygun mu?
Hayır. Oturum içeren sayfalar, sepet, ödeme adımı ve yönetim paneli önbelleğe alınmamalıdır. Fiyat ve stok bilgisi taşıyan sayfalarda ise önbellek süresi kısa tutulmalı veya güncelleme anında temizlenmelidir.
Sonuç
Sunucu yükü arttığında sorulacak ilk soru "daha büyük pakete mi geçsem" değil; "bu yükü kim üretiyor" olmalıdır. Altı kaynağın incelenmesi birkaç saatlik bir iştir ve çoğu durumda donanım yükseltmeden daha fazla kazanç sağlar.
Sunucu yükünüzü birlikte analiz etmek isterseniz bize ulaşın. Sunucu yönetimi, VPS sunucu ve hızlı hosting çözümlerimizi inceleyebilirsiniz.