Sitenizin kaç ziyaretçiyi aynı anda kaldırdığını bilmiyorsanız, bunu ilk kez öğreneceğiniz an muhtemelen en kötü an olacak: bir kampanya, bir basın haberi ya da beklenmedik bir ilgi dalgası sırasında.
Kısa cevap: Site kapasitesi nasıl ölçülür?
Kapasite, "günde kaç ziyaretçi" ile değil, "aynı anda kaç istek" ile ölçülür. Belirleyici olan dört kaynaktır: işlem gücü (CPU), bellek, eşzamanlı işlem/bağlantı limiti ve veritabanı bağlantı limiti. Bunlardan hangisi önce dolarsa kapasiteniz odur. Ölçmenin tek güvenilir yolu, gerçek trafiği taklit eden kademeli bir yük testidir; tahmin ya da paket özellikleri kapasiteyi göstermez.
Kapasiteyi belirleyen dört kaynak
| Kaynak | Dolduğunda ne olur? | Erken uyarı sinyali |
|---|---|---|
| İşlem gücü (CPU) | Sayfalar giderek yavaşlar | Yoğun saatte yanıt süresinin katlanması |
| Bellek (RAM) | İşlemler sonlandırılır, hata sayfaları çıkar | Aralıklı 500 hataları |
| Eşzamanlı işlem limiti | İstekler kuyruğa girer, bekleyip zaman aşımına uğrar | "Site açılmıyor" şikâyetleri, sunucu ise boşta görünür |
| Veritabanı bağlantı limiti | Veritabanı hatası, sayfa açılmaz | "Too many connections" tipi hatalar |
Bu tablonun en önemli satırı üçüncüsü. Çünkü eşzamanlı işlem limitine takıldığınızda sunucu kaynakları boşta görünür — CPU %30'da, bellek yarı dolu — ama site açılmaz. Ekip donanıma bakıp "sorun yok" der, oysa darboğaz limit ayarındadır. Bu, en çok yanlış teşhis edilen kapasite sorunudur.
Basit bir yük testi nasıl yapılır?
Yük testi için pahalı araçlara gerek yok; önemli olan yöntemin doğru olması:
- Gerçekçi bir senaryo seçin. Yalnızca ana sayfayı test etmek yanıltıcıdır — ana sayfa genellikle önbelleklenir. Ziyaretçinin gerçek yolunu test edin: ana sayfa → kategori → ürün → sepet.
- Kademeli artırın. 10, 25, 50, 100 eşzamanlı kullanıcı şeklinde basamaklayın. Amaç sistemi kırmak değil, hangi basamakta bozulmaya başladığını görmek.
- Doğru metriği izleyin. Ortalama yanıt süresi yanıltır; asıl bakılması gereken 95. yüzdelik dilim (kullanıcıların en yavaş %5'inin deneyimi) ve hata oranıdır.
- Sunucu tarafını eşzamanlı izleyin. Test sırasında CPU, bellek, işlem sayısı ve veritabanı bağlantılarını kaydedin. Kırılma anında hangisinin dolduğu, darboğazın kendisidir.
- Düşük trafikli saatte yapın ve mümkünse önce bir kopya ortamda deneyin. Canlı sistemde yapılan agresif test, gerçek ziyaretçileri etkiler.
Test sonunda elinizde şu cümle olmalıdır: "Sistemimiz X eşzamanlı kullanıcıya kadar Y saniye yanıt veriyor; X'in üzerinde Z kaynağı doluyor ve hata oranı yükseliyor." Bu cümleyi kuramıyorsanız test tamamlanmamıştır.
Kritik eşikler ve erken uyarı sinyalleri
Kapasite sorunları aniden ortaya çıkmaz; haftalar öncesinden sinyal verir. İzlenmesi gereken beş işaret:
- Yoğun saat ile sakin saat arasındaki yanıt süresi farkı büyüyorsa — kaynaklar zirve saatte sınırda demektir.
- Aralıklı, tekrarlanamayan hatalar görülüyorsa — genellikle bellek veya işlem limiti sinyalidir; "bazen oluyor" denen hatalar rastgele değildir.
- Yönetim paneli ziyaretçi trafiğinden etkileniyorsa — kaynaklar ortak havuzdan tükeniyor demektir.
- Veritabanı sorgu süreleri artıyorsa — veri büyümüş, ancak indeksleme aynı kalmış olabilir.
- Yedekleme veya toplu işlem sırasında site yavaşlıyorsa — kapasitede yedek pay kalmamıştır.
Kapasite planlama: ne kadar pay bırakmalı?
Pratik yaklaşım şudur: normal yoğun saat kullanımınız, toplam kapasitenizin %60-70'ini geçmemelidir. Kalan pay, üç şey için gereklidir:
- Beklenmedik dalgalanma: bir kampanya, bir paylaşım, bir sezon etkisi.
- Arka plan işleri: yedekleme, raporlama, toplu e-posta gönderimi.
- Bozulma payı: bir bileşen yavaşladığında sistemin tamamen durmaması için.
Yoğun saatte kaynak kullanımı sürekli %85'in üzerindeyse, sisteminiz "çalışıyor" ama hiç payı kalmamış durumdadır. Bu, kapasite artırımı için beklenecek son noktadır — çünkü bir sonraki dalgalanma kesintiyle sonuçlanır.
Kapasite planlama kontrol listesi
- Son 3 ayın kaynak kullanım grafikleri elinizde mi?
- Yoğun saat kullanımınız kapasitenin yüzde kaçı?
- Eşzamanlı işlem ve veritabanı bağlantı limitleriniz kaç? (Çoğu işletme bu iki sayıyı bilmez.)
- En son ne zaman yük testi yapıldı?
- Kırılma noktanız ölçüldü mü, yoksa tahmin mi ediliyor?
- Trafiğin iki katına çıkması durumunda ne yapılacağı yazılı mı?
- Kaynak eşiği aşıldığında uyarı veren bir izleme kurulu mu?
Netişlem uzman görüşü: kapasite sorunu sanılan şeyler
Kapasite şikâyetiyle geldiğimiz sistemlerin önemli bir kısmında sorun kaynak yetersizliği değil, kaynağın israf edilmesi oluyor.
En sık gördüğümüz üç durum: her sayfa açılışında çalışan ve önbelleklenmeyen ağır bir sorgu; her istekte dış bir servise yapılan ve yanıt beklenen çağrı; ve bot trafiğinin gerçek ziyaretçi sanılması. Üçüncüsü özellikle yanıltıcı — analitik araçları botları saymaz ama sunucu onlara hizmet eder. Bazı sitelerde sunucu yükünün belirgin bir kısmını hiç dönüşüm üretmeyen otomatik trafik oluşturuyor.
Bu yüzden kapasite artırımı önermeden önce her zaman şu sırayı izliyoruz: önce ölç, sonra optimize et, en son büyüt. Bu sırayı atlayan işletmeler daha büyük bir paketle aynı sorunu yaşamaya devam ediyor — çünkü israf da ölçeklenmiş oluyor.
Sık sorulan sorular
Günlük ziyaretçi sayım kapasitemi gösterir mi?
Hayır. 10.000 ziyaretçi güne eşit dağıldığında düşük bir yüktür; aynı sayı bir saate sıkıştığında sistemi zorlayabilir. Belirleyici olan toplam değil, zirve saatteki eşzamanlılıktır.
Yük testi sitemi çökertir mi?
Kademeli ve kontrollü yapılırsa hayır; amaç zaten kırılma noktasını bulmadan önce bozulmanın başladığı yeri görmektir. Yine de canlı sistemde agresif test yapılmamalı, düşük trafikli saat seçilmeli ve mümkünse kopya ortam kullanılmalıdır.
Önbellek kapasiteyi artırır mı?
Evet, çoğu zaman en yüksek getirili adımdır — çünkü aynı işi tekrar yapmayı engeller. Ancak kişiye özel içerik (sepet, panel, üyelik) önbelleklenemez; bu tür sistemlerde önbelleğin katkısı sınırlı kalır ve asıl kazanç sorgu optimizasyonundan gelir.
Bulut altyapı kapasite sorununu kendiliğinden çözer mi?
Otomatik ölçeklenme kaynak ekleyebilir, ancak darboğaz uygulama tarafındaysa (tek bir yavaş sorgu, kilitlenen bir tablo) kaynak eklemek sonucu değiştirmez. Ölçeklenme, ölçeklenebilir şekilde yazılmış sistemlerde işe yarar.
Ne sıklıkta yük testi yapmalıyım?
Yılda bir kez rutin olarak, ayrıca büyük bir kampanya öncesinde ve önemli bir sistem değişikliğinden sonra. Test edilmemiş bir değişiklik, kapasite varsayımlarınızı sessizce geçersiz kılabilir.
Sonuç
Kapasite, sahip olduğunuz kaynak değil; o kaynağın gerçekte kaç eşzamanlı kullanıcıya yettiğidir. Bu sayıyı ölçmek birkaç saatlik bir iştir ve karşılığında altyapı kararlarınızı tahminden çıkarıp veriye dayandırır.
Sisteminizin kırılma noktasını birlikte ölçmemizi isterseniz bize ulaşın. Kurumsal barındırma, VPS ve CDN çözümlerimizi inceleyebilirsiniz.